Prokleta avlija

download (1)

Prokleta avlija Iva Andrića je novela, koja za razliku od njegovih panoramskih romana ima specifičnu i čvrstu kompoziciju. Kroz nizanje priča u priči, ovaj majstor stila i karakterizacije likova, dao je našoj književnosti niz najupečatljivijih junaka. Priče smještene u nekolika istorijska konteksta iznjedrile su fra Petra, Haima, Ćamila, Karađoza, kao junake koji u čitaočevom utisku ostaju između fikcije i realnosti, nadilazeći i jednu i drugu.

Na Drini ćuprija

310_1.jpg

Najpoznatiji roman Iva Andrića, Na Drini ćuprija, hronološki opisuje svakodnevni život višegradske kasabe, koja se nalazi na obali rijeke Drine, gdje su živjeli zajedno Turci i hrišćani. Glavni lik ovog romana je most koji kod Višegrada spaja dvije obale Drine, odnosno Bosnu sa Srbijom, Zapad sa Istokom. Radnja romana prati četiri vijeka zbivanja oko mosta, koji je izgradio veliki vezir Mehmed paša Sokolović. Mehmed je srpski dječak koji je na silu odveden u tursku vojsku i poturčen da bi se kasnije uzdigao ljestvicama vlasti i postao prvi do sultana. Kao čovjek od uticaja, odlučio je da u rodnom kraju podigne zadužbinu, kameni most na jedanaest lukova. Most predstavlja centralni simbol romana. Sve se mijenja i prolazi, samo most ostaje da ukaže na prolaznost ljudskih sudbina.

Zaboravljeni slikar Leon Koen

Rođen u Beogradu u jevrejskoj porodici sefardskog porijekla,Koen prvo uči trgovački,a zatim i krojački zanat u Šapcu,da bi po povratku u Beograd pohađao kurseve kod slikara Steve Todorovića,a kasnije i Đoke Milovanovića.Kao državni stipendista 1885.godine upisuje Akademiju u Minhenu gdje ostvaruje kontakte sa studentima iz Srbije:Božidarom Nikolajevićem,Stevanom Aleksićem,Nadždom Petrović, i uporedo posjećuje časove psihologije ,istorije umjetsnosti i filozofije.

Pored brata Davida,skromnu novčanu pomoć za studije u Minhenu omogućuje mu i srpski konzul Hajim Davičo.Tokom novog boravka u Minhenu (1893-1898) uključuje se u umjetnički život (upoznaje Vasilija Kandinskog) i viđa se sa budućom suprugom Jevrejkom Jozefinom Šimon iz Minhena.Krajem 1896. biva nagrađen srebrnom medaljom Akademije za sliku “Josifov san”.Izlaže na bijenalu u Veneciji 1899.,a godinu dana kasnije i na Svjtskoj izložbi u Parizu.

 

Znakovi pored puta

download (1)

Znakovi pored puta, posthumno objavljeno remek-djelo našeg nobelovca, predstavlja ispovjedne fragmente različite tematike univerzalnog značenja. Svevremene Andrićeve mudrosti su napisane briljantnim stilom, poetski i subjektivno su nadahnute. Fragmenti se asocijativno nižu, pretačući se iz psihološko-emocionalnih, preko vizuelnih do duboko refleksivnih slika. Knjiga Znakovi pored puta prema prirodi proze, koja se mogu razumjeti i kao piščeva razmišljanja i emocije povodom pojava i događaja koje doživljava, ima i dnevnički karakter, ali okosnica koja povezuje fragmente nije protok vremena, već se misli i emocije asocijativno i spontano nadovezuju.

JA ili ja , ko sam ja?

download

Nakon završenog medicinskog fakulteta u Novom Sadu, dr Lazar Trifunović je zapao u psihičku krizu, a kako bi sebi našao lijek krenuo je da putuje.  Iz tih putovanja, u formi putopisne autobiografije, nastala je knjiga JA ili ja, ko sam ja, koja donosi priču o dva puta na koja je autor krenuo. Jedan put vodio  ga je širom planete: od zemalja Evrope, Azije, Afrike do Amerike, a drugi put vodio ga je na putovanje unutar samog sebe. Kako bi se oslobodio svih nemira, očaja, unutrašnjih previranja i svih neprijatnih osjećanja, iz Novog Sada se uputio u London. Međutim, u Londonu je samo na kratko  osjetio olakšanje, pa su ubrzo uslijedila putovanja širom planete. Ni sva ta putovanja nisu donijela olakšanje, pa je shvatio da jedini način da se oslobodi svojih muka jeste da promijeni smjer svojih putovanja. Da krene da putuje unutar sebe. Dr Trifunović navodi, da je na svim ovim putovanjima došao do zaključka da postoji put za koji nam ne treba pasoš, viza, novac, niti bilo šta drugo sem smjelosti. Smjelosti da se suočimo sa najcrnjim dijelovima naše ličnosti i promijenimo ih, jer ono što nosimo u sebi, bez obzira gdje pošli, zauvijek ostaje u nama.

Putovanja po planeti, navela su ga na proučavanje različitih kultura, filozofija, tradicija, dala smisao njegovom životu, ali i njegovom pisanju. Naime, Dr Trifunović prvi put je nešto zapisao prije dvadesetak godina, sa nadom da će sve te zabilješke nekada prerasti u knjigu. Kako da sva ta nepovezana putovanja i zabilješke sa njih poveže u jednu cjelinu, došao je na ideju  jednog popodneva, dok je sjedio u zen bašti Kodaji-Đi hrama , u Kjotu u Japanu. Tog popodneva pojavila mu se jasna konstrukcija knjige Ja ili ja, ko sam ja.

Preda mnom je jedna dosta neobična knjiga, sa takođe dosta neobičnim naslovom: „JA ili ja, ko sam ja?“ – o kojoj treba nešto da napišem. Čija je to knjiga? Lazara Trifunovića, lekara iz Novog Sada – sada već mogu da kažem (pošto sam knjigu pročitao), ne samo autora dosta neobične knjige, već autora, sasvim neobičnog čoveka. Čoveka-putnika (homo viator), ne samo svetskog, već kosmičkog Putnika. Zašto kosmičkog?Iz prostog razloga što je Lazar Trifunović, putujući planetom Zemljom, posećujući sve njene kontinente, uporedo putovao iznutra, kroz lavirint svog duševno-duhovnog života

Iz predgovora, akademik Vladeta Jerotić

 

Marko Murat

Na velikoj međunarodnoj izložbi u Parizu 1900.godine ,koja je na simboličan način nagovijetila rađanje novog doba ,našli su se izlagači iz cijelog svijeta.Svako je u svojoj oblasti i prema mogućnostima prikazao dostignuća u raznim oblastima i djelatnostima:privredi,nauci,tehnici i tehnologiji,izdavaštvu kao i umjetnosti.Među umjetničkim djelima u srpskom paviljonu izložbe,jasno se,po veličini i načinu  slikanja izdvajalo veliko platno mladog srpskog slikara iz Dubrovnika, Marka Murata(1864-1944) s temom “Dolazak cara Dušana u Dubrovnik”.Da li zbog teme ili nečeg drugog,na njoj i na njenom autoru oba svjetska rata ostavila su tragove.

Porijeklom iz mjesta Luka na ostrvu Šipanu ,Marko Murat je nižu i višu gimnaziju završio u jezuitskom seminarijumu ili sjemeništu,u Dubrovniku, gdje je stekao temeljno obrazovanje i vaspitanje.Do odlaska na studije slikartsva u Minhen,dane bezbrižnog djetinjstva i rane mladosti provodiće  s drugovima na Šipanu i u Dubrovniku.U autobiografiji “Iz mog života”,koju je napisao u poznim godinama ,reći će da je to razdoblje najljepše u njegovom životu.

UČITELJ SLIKANJA PO PRIRODI

Na studije slikarstva u Minhen,Murat odlazi 1887 godine.Studije je okončao 1893.godine radom pod nazivom “Cveti u Dubrovniku”,izvedenim prema osnovnim postavkama minhenske škole realističnog slikarstva.Tokom boravka u bavarskoj prijestonici upoznaje se i s Velimirom Teodorovićem ,vanbračnim sinom kneza Mihaila Obrenovića i Marije Berghaus.

Kao dobar poznavalac umjetnosti  i veliki dobrotvor(osnivač zadužbine “Velimirijanum”),Velimir Teodorović odlučio je da pomogne Muratovo dalje školovanje i zato mu je pomogao da dobije četvorogodišnju stipendiju.Početkom 1894.godine Murat dolazi u Beograd i biva postavljen na mjesto nastavnika crtanja u Prvoj muškoj gimnaziji.Iste godine privređuje i prvu samostalnu izložbu u prostorijama Građanske kasine,a 1898 i drugu vrlo zapaženu izložbu na istom mjestu.

VITEZ AKADEMIJE

Poziv da izlaže u srpskom paviljonu Svjetske izložbe u Parizu ,Muratu stiže u vrijeme pripreme za drugu samostalnu izložbu u Beogradu 1898.godine.Još tokom studija Murat je želio da naslika veliku istorijsku kompoziciju koja bi prikazala dolazak moćnog srpskog srednjevjekovnog vladara  u grad Dubrovnik.Pozadina je bila zapravo težnja Srba i Hrvata za oslobođenje Dubrovnika koji je u to vrijeme bio pod vlašću Austrougarske.Takođe,ona je trebalo da učvrsti veze Srbije s Republikom svetog Vlaha na Jadranskom moru.Prema Muratovom umjetničkom viđenju ,to oslobođenje može da izvede upravo neki novi Dušan.

Upućen poziv došao je umjetniku kao poručen i on će sve do završetka rada na slici ,zbog prikupljanja građe i izrade skica,često putavati u Dubrovnik.Sliku je završio i prije odlaska u Pariz ,kratko vrijeme je izložio u svečanoj sali tadašnje Prve muške gimnazije u Beogradu. U Parizuje primljena sa pohvalama ,a lično kralj Milan Obrenović javno je pohvalio autora i njegovo djelo.Za sliku,Murat je dobio bronzanu medalju i titulu Officier d‘academie,koju je za posebna umjetnička ostvarenja dodjeljivao odbor Svjetske izložbe na čelu sa predsjednikom Francuske.

Umjetnik je odabrao trenutak prispijeća carskih galija u dubrovačku luku i svečani doček ,koji je dubrovački knez upriličio srpskom vladaru .Dubrovački knez (rektor) na slici nosi crveni plašt s kapuljačom na glavi.Uz njega su članovi velikog vijeća ,dubrovački nadbiskup  i mladi paž s podužom kosom,koji na zlatnom poslužavniku nudi caru hleb i so.Po običaju za takve prilike dubrovački zastavnik je u znak dobrodošlice do zemlje spustio bijeli barjak s likom svetog Vlaha ,zaštitnika grada Dubrovnika.U daljini se vide obrisi gradskog utvrđenja i sura brda prema Cavtatu .

Dostojanstven i moćan stav cara Dušana preovladava slikom.On je u pratnji carice Jelene i sina Uroša ,u ruci drži mač i korača ispod svilenog baldahina koji nose četiri dubrovačka vlastelina.Pored baldahina je grupa djevojčica koja po carevom putu prosipa mirišljavo cvijeće,kadulju,smilje,ruzmarin,lavandu…

dubrovnik1

Za pojedine ličnosti slikar je iskoristio osobe koje su mu bile bliske i čiji su portreti ,na taj način,krišom ušli u ovu istorijsku kompoziciju.Među kneževom svitom ,recimo,prepoznaje se lik poznatog dubrovačkog književnika dum Ivana Stojanovića,kao i lik Frana Gundulića,načelnika dubrovačke opštine.Jedan od Dušanovih pratilaca ima lik ministra prosvete  i profesora međunarodnog prava Milenka Vesnića,dok je slikar sebe naslikao u liku jednog od dubrovačkih vlastelina koji nose baldahin.Prema opštem utisku ,umjetnik je ovoj istorijskoj kompoziciji dao svečan i dostojanstven izgled,koji je posebno dobio na vrijednosti upotrebom plenerističke slikarske tehnike,što je bilo vrlo smjelo ,jer se ona rijetko koristila u istorijskom slikarstvu toga vremena.

 

 

Vojo Stanić

Stanić je diplomirao (1951) vajarstvo na Akademiji likovnih umjetnosti u Beogradu. Nakon kratkog i veoma uspješnog bavljenja skulpturom, te nakon realizovanja nekoliko izvrsnih skulptorskih djela, Stanić se davne 1954. intenzivno usmjerio ka razuđenim slikarskim horizontima.

Za više od šezdest godina izuzetno plodnog stvaralačkog rada, maestro je imao preko pedeset samostalnih nastupa, a učestvovao je na više od dvije stotine kolektivnih izložbi u zemlji i inostranstvu. Dobitnik je brojnih nagrada i priznanja, među kojima: Trinaestojulska nagrada Skupštine Crne Gore (1960, 1966); Nagrada AVNOJ-a, Beograd (1966); Nagrada Salona “13. Novembar”, Cetinje (1968, 1973, 1978); “Politikina nagrada za slikarstvo”, Beograd (1970); Nagrada VII Zimskog salona, Herceg Novi (1973); Oktobarska nagrada grada Herceg Novi (1974); Nagrada na jubilarnoj izložbi ULUCG, Podgorica (1976); Prva nagrada Nikšićkog likovnog salona (1976); Nagrada memorijala “Milena Pavlović Barili”, Požarevac (1989). Stanić svojim najvećim uspjehom, smatra predstavljanje Crne Gore na XLVII Venecijanskom bijenalu. Takođe, izuzrtno su značajne njegove samostalne izložbe u SAD (2004), Moskvi (2005 i 2009) te Londonu (2007). Član je ULUCG-a od (1952), član Matice crnogorske i crnogorskog PEN centra, od (1985) je redovni član CANU, a od (1999) i član DANU. Stalno živi i stvara u Herceg Novom. Aktuelnu retrospektivnu postavku prati veoma reprezentativan kolorni katalog sa uvodnim tekstom hrvatskog književnika Miljenka Jergovića, te maestrovim filozofskim i esencijalnim zapisima o umjetnosti i životnoj mudrosti.

Ukupno Stanićevo likovno stvaralaštvo, proizašlo je iz umjetnikove izuzetno bogate vizuelno-mentalne imaginacije, a fundirano je na veoma značajnim kreativno-likovnim potencijalima i sadržajnim životnim iskustvima, te toplom mediteranskom podneblju. Posebno treba istaći sveobuhvatna maestrova vizionarska promišljanja, veoma pronicljivu duhovnost sa osebujnim narativnim potencijalom. U paradigmatskoj potki gotovo svakog njegovog djela, po pravilu je neka čudesno-humorna skaska, na kojoj maestro nadahnuto gradi scensko-personažnu prizornost. Stanić nikada nije lutao za inspirativno-podsticajnim atributima, nalazio ih je u neposrednom okruženju, nudili su mu se sami sobom i bili mu na dohvatu, u svom domu, ateljeu, đardinu, na škveru, kafani, portu, moru ili produbljenim horizontima. Sublimirajući primorske oriđinale i skupine, autohtoni instrumentarij i eksterijerno-enterijerne vrednote u specifičan i osoben kalamburni asamblaž, Stanić poput vrsnog režisera, maestralno supstituiše brojne likovno-scenske dragulje. Njegovo poetizirano i nadahnuto stvaralaštvo je poput kompaktnog amalgamskog supstrata, u kome svaka senkvenciono-slikovna prizornost, nosi sobom bjelodan i prepoznatljiv maestrov genetsko-likovni kod. Kada se obuhvatno analizira ukupno Stanićevo likovno djelo, osim narativno-tekstualne potke, uočavaju se nekoliko veoma bitnih konstanti i posebnih specifikuma. Apsolutno je evidentno da je to slikarstvo poniklo na mediteranskom tlu, u blagodetnom ozračju i logočno se razgranalo u ogromnu habitusnu krošnju. Svaki plod, svako njegovo milozvučno djelo, bazno je supstituisano na vrsnoj crtačkoj shematici, uravnoteženoj kompozicionoj postavci, izbalansiranim oblicima i formama, milozvučnoj kolorističkoj harmoniji, toploj i čudesnoj svjetlosti koja najčešće prodire kontra žur, te bačenim sijenkama koje naglašavaju treću dimenziju, prostornost i produbljene horizonte.

Stanić je definitivno, za nastupajući veoma dug period, prvenstveno uspostavio svoj prepoznatljiv hromatski ključ, u kome dominiraju topli tonovi, žute, okera, tople umbre, maslinasto zelene i marinsko plave.

U svojim poznijim radovima, maestro sasvim logično napušta taj svoj uravnotežen, upjevan i iscizeliran slikarski gard, njegova platna postaju na određen način razbarušena, potezi četke su vidni, koloritnu materiju i tonalitetnu skalu, Stanić ne istražuje na paleti, već je sada direktno uspostavlja na slikanoj površini.

Upravo zbog toga, u pojedinim partijama, javljaju se čisti, zvučni fovistički tonovi, koji se optički melanžiraju direktno na platnu. Iako ne toliko obimna i sveobuhvatna, aktuelna retrospektivna postavka, još jednom je zasigurno potvrdila izuzetzne umjetničke nivo, jednog od korifeja crnogorske likovne umjetnosti.

Jasan, jezgrovit, eksplicitan

Već u ranim slikarskim radovima, Stanić jasno demonstrira svoje kreativno usmjerenje i likovno opredijeljenje, zapravo svoj jasan , jezgrovit i eksplicitan figuralni koncept. On nije objektivističan, niti nadrealan, već apsolutno oniričan i izmaštan. Iako je Stanićevo slikarsko djelo jedinstvenih likovnih karakteristika, moguće je u njemu prepoznati barem tri globalna perioda. U prvotnim djelima, Stanićev personaž je čvrsto stilizovan, na neki način je statičan, ambijent i atmosfera su turobni, kolorit je zatamnjen i djelimično fakturalan. Svakako, Stanić se logično, kontinualno i sukcesivno mijenja.

Ambijenti i opšta atmosfera postaju topli, prisni i milozvučni, scenski prizori su osunčani, figure su razdragane i u pokretu, sve je naprosto pokrenuto i pulsirajuće.